Την απόδοση στην τοπική κοινωνία των δύο ολοκληρωμένων έργων – σημαντικών μνημείων του νησιού, του μεταβυζαντινού ναού των Άη Γιαννάκηδων στο Άνω Βαθύ και του Παλαιοχριστιανικού Κοιμητηρίου στο Πυθαγόρειο, καθώς και την επίσημη αναγγελία της εγκατάστασης του αναδόχου που θα εκτελέσει τις εργασίες αποκατάστασης του ιερού ναού Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Καρλόβασι, πραγματοποίησε την Παρασκευή η υπουργός Πολιτισμού (ΥΠΠΟ), Λίνα Μενδώνη.
Στις σχετικές παρουσιάσεις το παρών έδωσαν, μεταξύ άλλων, ο μητροπολίτης κ. Ευσέβιος, ο βουλευτής Χριστόδουλος Στεφανάδης, ο περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου Κώστας Μουτζούρης, και οι δήμαρχοι Ανατολικής και Δυτικής Σάμου, Πάρης Παπαγεωργίου και Θεμιστοκλής Παπαθεοφάνους.
Σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, οι παρεμβάσεις αυτές, συνολικού προϋπολογισμού άνω των 10 εκατ. ευρώ, που χρηματοδοτούνται από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΥΠΠΟ και το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, δίνουν νέα ώθηση στην προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Σάμου.
Ενισχύουν την πολιτιστική ταυτότητα της Σάμου και επιβεβαιώνουν τη σταθερή προτεραιότητά του για την προστασία, την αποκατάσταση και την ανάδειξη των μνημείων του νησιού, προς όφελος της τοπικής κοινωνίας και της πολιτιστικής ανάπτυξής του.
Από τη Σάμο, την Παρασκευή, η υπουργός, Λίνα Μενδώνη, δήλωσε: “Η επίσκεψή μας σηματοδοτεί μία σειρά από σημαντικές εξελίξεις για τον πολιτισμό στη Σάμο. Με την επίσημη εγκατάσταση του αναδόχου στον ιστορικό ιερό ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Καρλόβασι ξεκινά ένα έργο μείζονος σημασίας για την αποκατάσταση ενός εμβληματικού μνημείου, το οποίο υπέστη σοβαρότατες βλάβες κατά τον καταστροφικό σεισμό του 2020.
Πρόκειται για τον μητροπολιτικό ναό, στο Καρλόβασι, με ξεχωριστή ιστορική, αρχιτεκτονική και βαθιά συναισθηματική αξία για τους κατοίκους της Σάμου.
Το έργο, προϋπολογισμού 7,5 εκατομμυρίων ευρώ, χρηματοδοτείται από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΥΠΠΟ 2026-2030 και προβλέπεται να ολοκληρωθεί στο τέλος της τριετίας.
Η αποκατάσταση του μνημείου αποτέλεσε, από την πρώτη στιγμή, αντικείμενο ενδιαφέροντος του ίδιου του πρωθυπουργού, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία του.
Συγχρόνως, αποδώσαμε στην τοπική κοινωνία δύο ακόμα σημαντικά μνημεία, τα οποία ολοκληρώθηκαν χάρη στη συστηματική εργασία των υπηρεσιών του υπουργείου Πολιτισμού και στη χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Ο ναός των Άη Γιαννάκηδων στο Άνω Βαθύ, ένα από τα σημαντικότερα μεταβυζαντινά μνημεία της Σάμου, ανακτά τη θέση που του αξίζει ύστερα από δεκαετίες εγκατάλειψης και σιωπής.
Αντίστοιχα, το Παλαιοχριστιανικό Κοιμητήριο στο Πυθαγόρειο, ένα μνημείο μοναδικής σημασίας όχι μόνο για τη Σάμο, αλλά και για το σύνολο του Αιγαίου, αποκαταστάθηκε και αποδίδεται πλέον ως ένας σύγχρονος, ασφαλής και πλήρως επισκέψιμος αρχαιολογικός χώρος. Το έργο αναδεικνύει ένα εξαιρετικά σημαντικό μνημειακό σύνολο και το καθιστά προσβάσιμο και κατανοητό στο ευρύ κοινό, ενισχύοντας το πολιτιστικό απόθεμα της Σάμου”.
Ιερός ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου
Ο μητροπολιτικός ναός Κοιμήσεως Θεοτόκου στο Καρλόβασι επλήγη σοβαρά από τον σεισμό της 30ής Οκτωβρίου 2020.
Για την προστασία του χρηματοδοτήθηκαν από το υπουργείο Πολιτισμού άμεσα μέτρα άρσης ετοιμορροπίας, προϋπολογισμού 265.748 ευρώ. Παράλληλα, δρομολογήθηκε το έργο στερέωσης, αποκατάστασης και αντισεισμικής θωράκισης του ναού.
Από τη διαγωνιστική διαδικασία αναδείχθηκε ο ανάδοχος, ο οποίος έχει ήδη εγκατασταθεί με χρονοδιάγραμμα τριετίας για την αποπεράτωση του έργου.
Οι μελέτες αποκατάστασης εκπονήθηκαν στο πλαίσιο συνεργασίας του υπουργείου Πολιτισμού, της Γενικής Γραμματείας Νησιωτικής Πολιτικής του υπουργείου Ναυτιλίας και της ιεράς μητρόπολης Σάμου, Ικαρίας και Κορσεών, με προϋπολογισμό 250.000 €, που καλύφθηκε από πόρους του υπουργείου Ναυτιλίας.
6
Άη Γιαννάκηδες
Ο ναός του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου (“Άη-Γιαννάκηδες”) στο Άνω Βαθύ της Σάμου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μεταβυζαντινά μνημεία του νησιού και ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Η μορφή του, ως δίδυμου ναού, αφιερωμένου αφενός στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο, και αφετέρου στον Άγιο Νικόλαο, οι τέσσερις τρούλοι του, το περίτεχνο κωδωνοστάσιο, ο κοινός νάρθηκας και τα ιδιαίτερα μορφολογικά του χαρακτηριστικά τον καθιστούν μοναδικό. Κτισμένος στο β΄ μισό του 18ου αιώνα ως μετόχι της Ιεράς Μονής Ζωοδόχου Πηγής, ο ναός Άη Γιαννάκηδες αποτελεί μνημείο ξεχωριστής αρχιτεκτονικής, ιστορικής και πολιτισμικής αξίας.
Ο ναός αποδόθηκε ξανά στο κοινό έπειτα από μια εκτεταμένη και απαιτητική αποκατάσταση. Το έργο αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα φθοράς, που είχαν συσσωρευτεί επί δεκαετίες. Με βάση εξειδικευμένες μελέτες και με χρήση συμβατών υλικών, πραγματοποιήθηκαν εργασίες στερέωσης και ενίσχυσης του μνημείου, συντήρησης του ζωγραφικού και γλυπτού διακόσμου, αναβάθμισης των υποδομών και διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου, με απόλυτο σεβασμό στην αυθεντικότητα και την ιστορική του αξία.
Στο επόμενο στάδιο θα ακολουθήσει η συντήρηση των ξύλινων τέμπλων και εικόνων, με χρηματοδότηση από την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου. Το έργο της συντήρησης βρίσκεται στο στάδιο των εγκρίσεων και θα ακολουθήσει η υπογραφή προγραμματικής σύμβασης μεταξύ ΥΠΠΟ-Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου-Ιεράς μητρόπολης Σάμου-Ικαρίας-Φούρνων Κορσεών, για την υλοποίησή του.
Παλαιοχριστιανικό Κοιμητήριο
Το Παλαιοχριστιανικό Κοιμητήριο της αρχαίας πόλης της Σάμου, στη θέση “Γλυφάδα” του Πυθαγορείου, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα παλαιοχριστιανικά μνημεία του νησιού, το οποίο χρησιμοποιήθηκε από τον 4ο μ.Χ αιώνα έως τα μέσα του 7ου μ.Χ, αποτυπώνοντας τη μετάβαση από τον αρχαίο στον χριστιανικό κόσμο.
Η συστηματική ανασκαφική έρευνα ξεκίνησε το 1969 από τον αρχαιολόγο Κωνσταντίνο Τσάκο, ενώ στο πλαίσιο του έργου που ολοκληρώθηκε, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, πραγματοποιήθηκε ανασκαφική έρευνα, αποκαταστάθηκε το μνημείο και διαμορφώθηκε ο περιβάλλων χώρος, ώστε να είναι πλέον ασφαλής και επισκέψιμος.
Οι ανασκαφές αποκάλυψαν την πλήρη μορφή του Κοιμητηρίου, με το κεντρικό Μαρτύριο του 4ου αιώνα, 28 κιβωτιόσχημους τάφους, 17 αρκοσόλια (αψιδωτά ταφικά μνημεία που συναντώνται, κυρίως, σε κατακόμβες) και την επαναχρησιμοποίηση παλαιότερων ελληνιστικών τάφων, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική χρήση του χώρου.
Σημαντικά ευρήματα, όπως πήλινα αγγεία, σταυροί, κοσμήματα, περίπου 500 λύχνοι και εννέα χρυσοί σόλιδοι (εμβληματικό χρυσό νόμισμα που καθιερώθηκε από τον Μέγα Κωνσταντίνο) της εποχής του Ιουστινιανού Α΄, εμπλουτίζουν τις γνώσεις μας για τις ταφικές πρακτικές και τη ζωή των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων της Σάμου.
Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες εργασίες συντήρησης και στερέωσης του μνημείου, καθώς και έργα ανάδειξης, όπως αποστράγγιση, διαμόρφωση διαδρομών, φωτισμός, ενημερωτικές πινακίδες και χώροι θέασης και ανάπαυσης.
Φωτογραφίες: Υπουργείο Πολιτισμού
Μητρόπολη: Ιστορική ημέρα για τη Σάμο
“Η Παρασκευή 3 Ιουλίου 2026 αποτέλεσε μια ξεχωριστή ημέρα για τη Σάμο”, τονίζει η τοπική μητρόπολη, με αφορμή τις τρεις αυτές “σημαντικές εκδηλώσεις που συνδέονται με την προστασία, την ανάδειξη και τη συνέχιση της ζωής ιερών και ιστορικών μνημείων του τόπου μας”.
Ο μητροπολίτης κ. Ευσέβιος, που τέλεσε τον αγιασμό για την έναρξη των εργασιών αποκατάστασης και συντήρησης του βαρέως πληγέντος βαρέως από τον σεισμό του 2020 ιστορικού ναού Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Καρλόβασι, κατά τον χαιρετισμό του ανέφερε: “Μετά την επιτόπια επίσκεψη του Πρωθυπουργού κ. Κυριάκου Μητσοτάκη 31 Οκτωβρίου 2020 και την ελπιδοφόρο δήλωσή του: «Σεβασμιώτατε μαζί θα ξαναχτυπήσουμε και πάλι τις καμπάνες, γιατί αυτό αξίζει στον μεγαλοπρεπή αυτόν ναό, όπως και σε όλη την ιστορία αυτού του όμορφου τόπου”, την επόμενη ημέρα ήρθε από το ιδιαίτερο γραφείο του η υπόδειξη να απευθυνθούμε στην επενδυτική ιδιωτική κεφαλαιουχική εταιρεία DESTINY του κ. Ευάγγελου Παπαευαγγέλου. Η εταιρεία αποδέχθηκε αυθόρμητα να βοηθήσει και υπογράψαμε μαζί της ιδιωτικό συμφωνητικό στις 19 Νοεμβρίου 2020.
Η συμφωνία αφορούσε τη δωρεάν ανάληψη του κόστους για την εκτέλεση εργασιών, τη λήψη μέτρων προστασίας και την άρση της ετοιμορροπίας του ιερού ναού. Η εταιρεία ολοκλήρωσε με επιτυχία:
Καθαιρέσεις: απομάκρυνση ετοιμόρροπων τμημάτων της ανωδομής, της τοιχοποιίας και των θολοδομών.
Καθαρισμό: απομάκρυνση των μπάζων από την κατάρρευση και καθαρισμό του εσωτερικού του Ναού.
Μελέτη: αποτύπωση της τοπογραφικής μελέτης του Ιερού Ναού με όψεις και κατόψεις.
Ευχαριστούμε θερμά και ευγνωμονούμε την εταιρεία για τον αυθορμητισμό, την αγάπη, τη συνεργασία και την προσφορά της”.
Απευθυνόμενος στη Λίνα Μενδώνη, ο σεβασμιώτατος σημείωσε: “Με τη συνεχή μέριμνα και το ιδιαίτερο ενδιαφέρον σας, κ. υπουργέ, το υπουργείο σας ανέθεσε στις 17 Νοεμβρίου 2020 την εκπόνηση μελετών για τα άμεσα μέτρα προστασίας, υποστήλωσης και αντιστήριξης. Οι μελέτες αφορούσαν κυρίως τον τρούλο και τα υπόλοιπα τμήματα που κινδύνευαν με κατάρρευση.
Κατόπιν δικού μας αιτήματος και δικής σας εντολής προς τη Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων, προστατεύθηκε με ειδική κατασκευή το ξυλόγλυπτο επιχρυσωμένο τέμπλο και ο άμβωνας (του 1739) του ιερού ναού.
Με απόφασή σας, ανατέθηκε το ερευνητικό πρόγραμμα «Ερευνητικές Εργασίες για την αποκατάσταση του Ιερού Ναού Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Καρλόβασι της Σάμου» στο Πολυτεχνείο Κρήτης (Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών). Επιστημονικός υπεύθυνος ορίστηκε ο καθηγητής κ. Νικόλαος Σκουτέλης, διευθυντής του εργαστηρίου τεκμηρίωσης και αποκατάστασης ιστορικών κτιρίων και συνόλων”.
Όπως είπε, το πρόγραμμα αυτό:
Υπεγράφη: μέσω προγραμματικής σύμβασης μεταξύ της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού και της Ιεράς Μητροπόλεως Σάμου και Ικαρίας.
Χρηματοδοτήθηκε: από τον προϋπολογισμό της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, με απόφαση του γενικού γραμματέα κ. Εμμανουήλ Κουτουλάκη.
Το κόστος: ανήλθε στο ποσό των 250.000 ευρώ. Φορέας υλοποίησης, διαχείρισης και παρακολούθησης της εκπόνησης του ερευνητικού έργου είναι η Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων (Τμήμα Έργων) του υπουργείου Πολιτισμού.
Τα στοιχεία του έργου είναι: “ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΟ ΚΑΡΛΟΒΑΣΙ ΣΑΜΟΥ», προϋπολογισμός: 7.500.000 ευρώ (με Φ.Π.Α.). Ανάδοχος: ΟΚΤΑΝΑ Α.Ε., χρηματοδότηση: ΤΠΑ υπουργείου Πολιτισμού 2026-2030”.
Και στο Άνω Βαθύ, στα εγκαίνια του πλήρως αποκατεστημένου ιερού ναού του Αγίου Ιωάννου, γνωστού ως “Αη-Γιαννάκηδες”, ενός από τα σημαντικότερα μεταβυζαντινά μνημεία της Σάμου, στον χαιρετισμό του, ο σεβασμιώτατος χαρακτήρισε την ολοκλήρωση του έργου ως την πραγματοποίηση ενός διαχρονικού – από την έναρξη της αρχιερατικής του διακονίας στο νησί – πόθου των κατοίκων της περιοχής, οι οποίοι δεν έπαψαν ποτέ να ενδιαφέρονται για τη διάσωση του ιστορικού ναού.
Παράλληλα, ευχαρίστησε θερμά την υπουργό Πολιτισμού, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Σάμου και Ικαρίας, καθώς και όλους τους συντελεστές του έργου, για τη συμβολή τους στην αποκατάσταση και ανάδειξη του σημαντικού αυτού μνημείου. Προσέφερε δε στην υπουργό πιστό αντίγραφο πίνακα του ιστορικού αυτού ναού, έργο του αείμνηστου Σαμίου καλλιτέχνη Ευρυγένη.
Τέλος, στο Παλαιοχριστιανικό Κοιμητήριο της αρχαίας πόλης της Σάμου, στη θέση “Γλυφάδα” του Πυθαγορείου, ο κ. Ευσέβιος πρόσφερε στην υπουργό, ως αναμνηστικό δώρο, ένα αντίγραφο παλιάς εικόνας των τριών Σαμίων Στρατιωτικών Αγίων.
Η μητρόπολη Σάμου, Ικαρίας και Κορσεών εκφράζει τις θερμές ευχαριστίες της προς το υπουργείο Πολιτισμού, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Σάμου και Ικαρίας, την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου και όλους όσους βοήθησαν στην υλοποίηση αυτών των σημαντικών έργων.
Όπως τονίζει, “η Εκκλησία μας χαίρεται, γιατί τα μνημεία αυτά διασώζονται, αναδεικνύονται και συνεχίζουν να μαρτυρούν την πίστη, την ιστορία και την παράδοση του τόπου μας, περνώντας έτσι στις επόμενες γενιές”.
