Εκατόν δεκατρία χρόνια συμπληρώνονται σήμερα, 2 Μαρτίου 2026, από την άφιξη του ελληνικού στρατού στη Σάμο, γεγονός που σήμανε την οριστική ενσωμάτωση του νησιού στο ελληνικό κράτος!
Παρά την πανηγυρική ανακήρυξη της Ένωσης της Σάμου με την Ελλάδα στις 11 Νοεμβρίου 1912, η επίσημη αναγνώριση αυτής της πράξης δεν είχε γίνει άμεσα από την ελληνική κυβέρνηση, ενώ οι ξένες δυνάμεις, λόγω αντικρουόμενων συμφερόντων, δεν αποδέχτηκαν το επαναστατικό καθεστώς και την Ένωση.
Χρειάστηκε να γίνουν πάνδημα συλλαλητήρια στην κυρίως Ελλάδα προκειμένου να στείλει η κυβέρνηση στις 2/3/1913 στη Σάμο το θωρηκτό “Σπέτσαι” να συνοδεύσει το εμπορικό “Θεσσαλία” με δύο λόχους στρατού για να καταλάβουν τo νησί.
 |
| Το θωρηκτό “Σπέτσαι” |
Ήταν Σάββατο, παραμονή της Ορθοδοξίας, όταν τα πλοία αγκυροβόλησαν στο λιμάνι του Βαθέος και παράλληλα περιπολούσαν ανοιχτά στο πέλαγος τα αντιτορπιλικά Νίκη και Βέλος που είχαν φτάσει από τη Χίο. Με εκδηλώσεις ενθουσιασμού γίνεται δεκτός ο ελληνικός στρατός. Ώρα δοξολογίας ορίστηκε η 1 μ.μ. στο μητροπολιτικό ναό του Αγίου Νικολάου. Η ενσωμάτωση πια της Σάμου με την κορμό του ελληνικού έθνους, η οποία φάνταζε ως μακρινό όνειρο, ήταν πλέον πραγματικότητα!
Πηγή: Κείμενο στην ιστοσελίδα του Γενικού Επιτελείου Στρατού
Στις 2 Μαρτίου 1913 αποβιβάστηκε ο Ελληνικός Στρατός για την τυπική απελευθέρωση της Σάμου. Εκείνη την ημέρα, oι Σαμιώτες, βλέποντας στον ορίζοντα ελληνικά πλοία να πλέουν προς το νησί τους, άρχισαν να πανηγυρίζουν ενθουσιασμένοι. Τα πλοία που κατευθύνονταν προς τη Σάμο ήταν το θωρηκτό πλοίο «Σπέτσαι», ένα εμπορικό και δύο αντιτορπιλικά το «Νίκη» και το «Βέλος», ενώ παρόν ήταν και το μεταγωγικό «Θεσσαλία».
Η αποβίβαση των ελληνικών πλοίων στη Σάμο
Ο υποπλοίαρχος Πλατσούκας και οι άνδρες του με βάρκες αποβιβάστηκαν στην ξηρά από το «Σπέτσαι». Ο πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης του νησιού, Θεοτόκης, τον υποδέχθηκε θερμά. Κατευθύνθηκαν στο Διοικητήριο. Εκεί βγήκαν μαζί στον εξώστη και διάβασαν δημόσια το έγγραφο της κατάληψης του νησιού της Σάμου.
Η κατάληψη έγινε εξ ονόματος του πλοιάρχου Γκίνη του θωρηκτού «Σπέτσαι» ύστερα από διαταγή του Υποναύαρχου, Παύλου Κουντουριώτη.
Πηγή: Onalert.gr
Δείτε φωτογραφίες-ντοκουμέντα από την άφιξη του Ελληνικού Στρατού στη Σάμο στις 2 Μαρτίου του 1913 (Πηγή: Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο – Elia.org.gr)
Σημαντική δράση στην πορεία ένωσης του νησιού με το ελεύθερο ελληνικό κράτος είχε ο αρχαιολόγος και πολιτικός Θεμιστοκλής Σοφούλης (1860 – 1949). Το 1908 προκάλεσε ξεσηκωμό των κατοίκων της Σάμου εναντίον των Οθωμανών, ο οποίος κατεστάλη. Αυτό είχε ως συνέπεια την εξορία του από το νησί. Επανήλθε όμως με την αλλαγή του ηγεμόνα (διοικητή) της Σάμου στα πλαίσια χορήγησης αμνηστίας στους συμμετέχοντες του προαναφερθέντος κινήματος. Ο Σοφούλης που είχε επιστρέψει στις 6 Σεπτεμβρίου του 1912, με προκήρυξή του ζήτησε από τους συμπατριώτες του να ξεσηκωθούν κατά των Οθωμανών. Στις σκληρές μάχες που ακολούθησαν, οι επαναστάτες είχαν σημαντικές επιτυχίες και ανάγκασαν τον τουρκικό στρατό να εγκαταλείψει το νησί στις 23 Σεπτεμβρίου 1912. Μετά από λίγες ημέρες συγκλήθηκε η συνέλευση των Σαμίων, η οποία εξέλεξε τον Σοφούλη πρόεδρό της.
Μετά την κήρυξη του Α’ Βαλκανικού Πολέμου (5 Οκτωβρίου 1912), η Εθνοσυνέλευση των Σαμίων με ψήφισμά της κήρυξε την ένωση του νησιού με τη μητέρα Ελλάδα (11 Νοεμβρίου 1912). Ο Σοφούλης ανέλαβε πρόεδρος της προσωρινής κυβέρνησης της Σάμου και παρέμεινε στο νησί έως τον Απρίλιο του 1914, οπότε διορίστηκε γενικός διοικητής Μακεδονίας από την κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου. Η πρώτη φωτογραφία είναι ένα επιστολικό δελτάριο της εποχής που δείχνει Τούρκους στρατιώτες έτοιμους να αποχωρήσουν από την Σάμο, ενώ στη δεύτερη εικονίζεται ο πολιτικός Θεμιστοκλής Σοφούλης.
Κείμενο, φωτογραφίες: Υπηρεσία Ιστορίας Ναυτικού
