Πηγή: ΕΤΑΜ

Στη δημοσίευση της διεθνούς τεχνικής έκθεσης για τον φονικό σεισμό στη Σάμο, ο οποίος είχε σημαντικές επιπτώσεις στο νησί, καθώς και στα μικρασιατικά παράλια, ιδιαίτερα στην περιοχή της Σμύρνης, προχώρησε το Ελληνικό Τμήμα Αντισεισμικής Μηχανικής (ΕΤΑΜ).

Η έκθεση, όπως αναφέρει, είναι απότοκο της συνεργασίας του με τα δύο τουρκικά Τμήματα Αντισεισμικής Μηχανικής, καθώς και το Geotechnical Extreme Events Reconnaissance (GEER) και το Earthquake Engineering Research Institute των ΗΠΑ.

Σύμφωνα με το ΕΤΑΜ, η άριστη συνεργασία 113 συγγραφέων και 18 κριτών από τις τρεις χώρες αποτελεί ένα σημαντικό παράδειγμα συνέργειας και διεπιστημονικότητας, επιστημονικές αρχές που αποτελούν προαπαιτούμενο για την καλύτερη κατανόηση τόσο του σεισμικού φαινομένου, όσο και των γεωτεχνικών και δομικών του επιπτώσεων.

Η τεχνική αυτή έκθεση είναι ιδιαίτερα αναλυτική, συνολικά περιλαμβάνει 374 (!) σελίδες, με κείμενα, διαγράμματα, αλλά και πολλές φωτογραφίες από τη Σάμο.

Περιλαμβάνει σημαντικά στοιχεία για το γεωδυναμικό καθεστώς της περιοχής, για τη σεισμική πηγή, την ισχυρή εδαφική κίνηση και τις επιπτώσεις της, τα συνοδά γεωδυναμικά φαινόμενα συμπεριλαμβανομένων του tsunami και των αστοχιών πρανών, τις επιπτώσεις στο δομημένο περιβάλλον συμπεριλαμβανομένων κτηρίων, υποδομών και γραμμών ζωής και τις δράσεις, που έλαβαν χώρα σε κάθε στάδιο του κύκλου διαχείρισης της καταστροφής (προ-, συν- και μετα- καταστροφικό στάδιο) σε Ελλάδα και Τουρκία.

Όπως αναφέρεται στη σύνοψη της τεχνικής αυτής έκθεσης (αυτόματη ανεπίσημη μετάφραση), ο σεισμός είχε μέγεθος 7,0 βαθμών της Κλίμακας Ρίχτερ και σημειώθηκε σε ένα προηγουμένως χαρτογραφημένο φυσιολογικό ρήγμα βόρεια του νησιού της Σάμου (που αναφέρεται διαφορετικά ως ρήγμα της Βόρειας Σάμου) στο Αιγαίο Πέλαγος. Η τεκτονική ρύθμιση για αυτήν την περιοχή είναι διαστατική, όπου συνυπάρχουν ενεργές επεκτάσεις και παραμορφώσεις. Το μέγεθος συμβάντος 7.0 υπερβαίνει ελαφρώς το μέγιστο αναμενόμενο μέγεθος για αυτό το σφάλμα στα μοντέλα πηγής. Τα ιστορικά αρχεία δεν δείχνουν ένα γεγονός τέτοιου μεγέθους σε αυτό ή άλλα τοπικά σφάλματα κατά τους τελευταίους 19 αιώνες (από το 47 μ.Χ).

Στην τεχνική έκθεση παρουσιάζονται δύο παρόμοια μοντέλα πεπερασμένων σφαλμάτων που προέρχονται από δεδομένα κίνησης εδάφους και γεωδαιτικά δεδομένα. Επίσης παρατηρήθηκαν αρκετά πρωτογενή φαινόμενα (π.χ. παράκτια ανύψωση περίπου 10 cm στο δυτικό τμήμα της Σάμου).

Λόγω των σχετικά μικρών αποστάσεων μεταξύ της πηγής και των επηρεαζόμενων πόλεων, οι χρόνοι μετακίνησης των κυμάτων ήταν σχετικά σύντομοι για τις πληγείσες παράκτιες περιοχές (10-30 λεπτά), προκαλώντας την ικανότητα των συστημάτων προειδοποίησης για τσουνάμι να προειδοποιούν το κοινό και να συμβάλουν σε σημαντικές απώλειες περιουσίας και να προκαλέσουν ένα θάνατο.

Η κύρια σεισμική δόνηση καταγράφηκε από 11 και 66 σταθμούς σε ελληνικά και τουρκικά δίκτυα ισχυρής κίνησης, αντίστοιχα, σε απόσταση 200 χιλιομέτρων από τη ρήξη βλάβης και 200 επιταχυνσιόμετρα και από τα δύο εθνικά δίκτυα (Τουρκία και Ελλάδα) για αποστάσεις έως 600 χιλιόμετρα.

Η ένταση της ανατάραξης του εδάφους ήταν κοντά στα επίπεδα σχεδίασης στη Σάμο, αλλά πολύ κάτω από τα επίπεδα σχεδιασμού για τις συνθήκες βράχου αναφοράς στις παράκτιες περιοχές της Ανατολίας λόγω των μεγάλων αποστάσεων από την τοποθεσία (30 έως 70 χλμ.).

Όπου οι συνθήκες του χώρου ήταν ευνοϊκές (βράχια ή ρηχά άκαμπτα εδάφη), αυτές οι κινήσεις του εδάφους δεν έβλαψαν τις κατασκευές.

Ωστόσο, οι έντονες επιδράσεις του τόπου ενισχύθηκαν τοπικά από το έδαφος σε συχνότητες κοντά στα 0,7-1,6 Hz σε ολόκληρη την περιοχή του κόλπου της Σμύρνης τόσο για δύσκολες όσο και για μαλακές περιοχές.

Αυτή η ενίσχυση ήταν ιδιαίτερα έντονη σε μαλακά εδάφη στην περιοχή Bayrakli, η οποία οδήγησε σε σημαντική δομική ζημία.

Επίσης, στην τεχνική έκθεση τεκμηριώνεται ένας φαινομενικός εντοπισμός της ενίσχυσης της τοποθεσίας (πιθανώς από την τοπογραφία επιφανείας και τη μορφολογία της βάσης) στο νησί της Σάμου.

Ο σεισμός προκάλεσε μεμονωμένα περιστατικά βράχων και κατολισθήσεων, κυρίως στο βόρειο τμήμα του νησιού.

Στην τεχνική έκθεση καταγράφονται οι ζημιές που σημειώθηκαν σε κατασκευές, κυρίως για οικιακή χρήση, αν και οι καταρρεύσεις ήταν σπάνιες και η απόδοση ήταν γενικά καλή και συνεπής με την προσδοκία για το επίπεδο ανακίνησης. Οι σεισμοί στην Ανατολία συγκεντρώθηκαν στη Σμύρνη, μια πόλη 4 εκατομμυρίων με μια σειρά γεωτεχνικών συνθηκών.

Στο βαθμό που οι μελλοντικοί σεισμοί θα προκαλέσουν ισχυρή ανατάραξη σε ένα ευρύτερο εύρος συχνοτήτων, πολλές ακόμη δομές θα αντιμετωπίσουν μεγάλες απαιτήσεις. Ως εκ τούτου, απαιτούνται εκστρατείες εκσυγχρονισμού / αντικατάστασης για την αντιμετώπιση αυτού του κινδύνου.

Οι καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στην Ελλάδα και την Τουρκία δημιούργησαν ανάγκες για στέγαση, φαγητό και σχετική βοήθεια σε κατοίκους που εκτοπίστηκαν από τα σπίτια τους λόγω πραγματικού ή αντιληπτού διαρθρωτικού κινδύνου κατάρρευσης.

Και στις δύο περιοχές, πραγματοποιήθηκαν εκπαιδευτικές προσπάθειες με υπαλλήλους και κατοίκους της τοπικής αυτοδιοίκησης πριν από την εκδήλωση.

Η μελλοντική έρευνα θα μπορούσε να διερευνήσει τις ευεργετικές επιπτώσεις αυτών των προσπαθειών  οργανώσεων και πολιτών κατά τη διάρκεια και αμέσως μετά την εκδήλωση σεισμών, καθώς και άλλα μέτρα δημόσιας πολιτικής, όπως υποχρεωτική ασφάλιση σεισμών (Τουρκία), επιβολή κώδικα δόμησης και πολιτική μετασκευής.

Σημαντική ήταν η συμβολή του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Μέλη του συμμετείχαν σε επιστημονικές αποστολές στην πληγείσα Σάμο, προσέγγισαν το σεισμό, τα συνοδά του γεωδυναμικά φαινόμενα και τις επιπτώσεις σε όλους τους τομείς και συνέβαλαν σημαντικά στην εκπόνηση και την ολοκλήρωση της διεθνούς έκθεσης συνεργασίας.

Πιο αναλυτικά, από ελληνικής πλευράς, στην εκπόνηση-σύνταξη της τεχνικής έκθεσης πήραν μέρος οι:

• Μαρίνος Χαραλαμπάκης, Γεωδυναμικό Ινστιτούτο Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών
• Μιχάλης Φουμέλης, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
• Αθανάσιος Γκανάς, Γεωδυναμικό Ινστιτούτο Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών
• Χρήστος Γιαρλελής, EQUIDAS Σύμβουλοι Μηχανικοί
• Μαριλία Γώγου, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
• Νίκος Καλλιγέρης, Γεωδυναμικό Ινστιτούτο Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών
• Ιωάννης Καλογεράς, Γεωδυναμικό Ινστιτούτο Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών
• Βασίλης Καπετανίδης, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
• Ανδρέας Καρακωνσταντής, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
• Βασίλης Καρακώστας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
• Ηλέκτρα Καρασαντέ, Γεωδυναμικό Ινστιτούτο Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών
• Νικόλαος Καρβελέας, Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας – ΟΑΣΠ
• Αναστασία Κυρατζή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
• Χαράλαμπος Καλλάς, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
• Μαρία Κλεάνθη, Υπουργείο Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων
• Νίκος Κλήμης, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
• Κυριακή Κωνσταντινίδου, Ινστιτούτο Τεχνικής Σεισμολογίας και Αντισεισμικών Κατασκευών
• Ασημίνα Κούρου, Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας
• Βασιλική Κούση, Υπουργείο Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων
• Βασίλης Λεκίδης, Ινστιτούτο Τεχνικής Σεισμολογίας και Αντισεισμικών Κατασκευών
• Ευθύμιος Λέκκας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών / Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας – ΟΑΣΠ
• Μαρία Μανουσάκη, Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας – ΟΑΣΠ
• Βασίλης Μάργαρης, Ινστιτούτο Τεχνικής Σεισμολογίας και Αντισεισμικών Κατασκευών
• Σπυρίδων Μαυρούλης, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
• Νικόλαος Μελής, Γεωδυναμικό Ινστιτούτο Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών
• Εύη Νομικού, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
• Αριστείδης Παπαχρηστίδης, 3DR Engineering Software Ltd., Greece
• Ελευθερία Παπαδημητρίου, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
• Αχιλλέας Παπαδημητρίου, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
• Παναγιώτης Παπαδημητρίου, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
• Κώστας Παπαζάχος, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
• Παναγιώτης Πελέκης, Πανεπιστήμιο Πατρών
• Πρόδρομος Ψαρόπουλος, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
• Κωνσταντίνος Ρεπαπής, Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής
• Ζαφειρία Ρουμελιώτη, Πανεπιστήμιο Πατρών
• Εμμανουήλ Ροβύθης, Ινστιτούτο Τεχνικής Σεισμολογίας και Αντισεισμικών Κατασκευών
• Δημήτρης Σωτηριάδης, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
• Ιωάννης Σπίγκος, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών
• Κώστας Συνολάκης, University of Southern California, USA / Ακαδημία Αθηνών
• Νικόλαος Θεοδουλίδης, Ινστιτούτο Τεχνικής Σεισμολογίας και Αντισεισμικών Κατασκευών
• Θέκλα Θωμά, Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας – ΟΑΣΠ
• Βαρβάρα Τσιρώνη, Γεωδυναμικό Ινστιτούτο Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών
• Γιώργος Βαδαλούκας, 3DR Engineering Software Ε.Π.Ε, Greece
• Ελισάβετ Βιντζηλαίου, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
• Νικόλαος Βούλγαρης, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.